Səudiyyə Ərəbistanının İranı Türkiyə və Pakistanla birlikdə imzaladığı Məkkə Birgə Müdafiə Sazişinə cəlb etmək, paralel olaraq Husilərlə Yəməndə gərginliyi azaltmaq üçün yeni təşəbbüslər irəli sürdüyünə dair məlumatlar yayılıb. Lakin bu məlumatlarda göstərilən bir sıra konkret şərtlər hələlik etibarlı və rəsmi mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib.
MSNews.az xəbər verir ki, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan avqustun 7-də Məkkədə Birgə Müdafiə Sazişi imzalayıblar. Sənəd iştirakçılardan birinə silahlı hücumun hər üç ölkəyə hücum kimi qəbul edilməsini nəzərdə tutur. “Reuters” və “Associated Press” sazişin müdafiə xarakterli olduğunu və başqa regional dövlətlərin də gələcəkdə ona qoşulmasına açıq saxlanıldığını bildiriblər.
Tehran sazişə açıq şəkildə düşmən münasibət göstərməyib. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmail Bəqayi müqaviləni region dövlətlərinin təhlükəsizlik məsələlərində xarici güclərdən asılılığı azaltmağa çalışmasının göstəricisi kimi qiymətləndirib. İranın “Tasnim” agentliyi Bəqayinin regional təhlükəsizliyin bölünməz olduğunu və düzgün istiqamətlənmiş regional təşəbbüslərin təhlükəsizliyə töhfə verə biləcəyini söylədiyini yazıb.
Bununla belə, İranın Məkkə sazişinə rəsmi şəkildə dəvət edilməsi, eləcə də Tehranın “məzhəb fərqlərini kənara qoyaraq İslam birliyi yaratmaq zamanıdır” ifadəsi ilə belə bir dəvəti qəbul etməyə hazır olduğunu bildirməsi barədə etibarlı ilkin mənbə aşkar edilməyib. Açıqlanan rəsmi İran mövqeyi sazişi müsbət və ehtiyatlı qiymətləndirməklə məhdudlaşır.
Eyni vəziyyət Səudiyyə Ərəbistanının İrana sazişə qoşulması müqabilində investisiya, ABŞ-İran qarşıdurmasında Vaşinqtonun yanında yer almamaq, İranın proksi qüvvələrini nəzarətə götürməsi, Hörmüz boğazının Səudiyyə gəmilərinə açılması və ağır silahların İraqdan çıxarılması kimi şərtlər irəli sürdüyü barədə iddialara da aiddir.
Yəmən məsələsində isə Riyadın maliyyə təşəbbüsləri realdır, lakin yayılan iddianın detalları fərqlidir. “Foreign Policy” yazır ki, əvvəllər hazırlanmış BMT yol xəritəsində Husilərin nəzarətindəki ərazilər də daxil olmaqla, dövlət qulluqçularının maaşlarının ödənilməsi mexanizmi nəzərdə tutulurdu. Lakin Husilərin ABŞ tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınması belə ödənişlərin hüquqi baxımdan həyata keçirilməsini çətinləşdirib.
Səudiyyə Ərəbistanının Yəmənə böyük həcmdə maliyyə dəstəyi göstərməsi də təsdiqlənir. “Reuters” Riyadın 2026-cı ildə hökumətin nəzarətindəki ərazilərdə dövlət qulluqçuları və təhlükəsizlik qüvvələrinin maaşlarına təxminən 3 milyard dollar ayırmağı planlaşdırdığını bildirib. Səudiyyənin Yəmənin İnkişafı və Yenidən Qurulması Proqramı isə martda büdcə və maaşların ödənilməsi üçün əlavə 1,3 milyard riallıq yardım elan edib.
