Avropa İttifaqı təhlükəsiz peyk rabitəsində strateji müstəqilliyini artırmaq üçün “IRIS²” peyk şəbəkəsini 348 peykədək genişləndirmək qərarına gəlib. İlk peyklərin 2029-cu ildə orbitə buraxılması nəzərdə tutulur.
MSNews.az xəbər verir ki, Avropa Komissiyası və SpaceRISE konsorsiumu avqustun 7-də “IRIS²” layihəsinin tammiqyaslı icrasına dair yeni saziş imzalayıb. Bununla əvvəlki plana əlavə 66 aşağı orbit peyki daxil edilib və əsas qruplaşmanın sayı 348-ə çatdırılıb.
Yeni arxitekturaya 330 aşağı Yer orbitində (LEO), 18 isə orta Yer orbitində (MEO) yerləşəcək peyk daxildir. Avropa Komissiyasına görə, dəyişiklik nəticəsində Aİ daxilində hökumətlər üçün təhlükəsiz rabitə imkanları 60%, qlobal səviyyədə isə 54% artacaq.
“IRIS²” ilk növbədə dövlət qurumları, müdafiə və təhlükəsizlik strukturları, fövqəladə xidmətlər və böhran vəziyyətlərində qorunan rabitəyə ehtiyacı olan istifadəçilər üçün nəzərdə tutulub. Bununla yanaşı, layihə gələcəkdə şirkətlər və adi istifadəçilər üçün yüksək sürətli internet xidmətlərinin göstərilməsini də nəzərdə tutur.
SpaceRISE konsorsiumuna Avropanın SES, “Eutelsat” və “Hispasat” peyk operatorları daxildir. “Airbus Defence and Space”, “Thales Alenia Space”, OHB və “Aerospacelab” kimi şirkətlər də sistemin hazırlanmasında iştirak edəcək. Avropa Kosmik Agentliyi isə layihənin texniki icrasına nəzarət edir.
“IRIS²” üçün əsas güzəşt müqaviləsi əslində 2024-cü ilin dekabrında imzalanıb. O zaman təxminən 290 peykdən ibarət sistem nəzərdə tutulurdu. 2026-cı ilin avqustunda əldə olunan yeni razılaşma isə şəbəkəni genişləndirərək layihəni planlaşdırma mərhələsindən genişmiqyaslı icra mərhələsinə keçirib.
Layihə çox vaxt İlon Maskın “SpaceX” şirkətinə məxsus “Starlink”-in Avropa alternativi kimi təqdim olunur. Bu müqayisədə miqyas fərqi böyükdür: iyulun 30-na olan hesablamaya görə, orbitdə 10800-dən çox “Starlink” peyki mövcud idi. Bununla belə, iki sistemin məqsədləri tam eyni deyil — “Starlink” kütləvi kommersiya internet şəbəkəsidir, “IRIS²” isə təhlükəsiz dövlət və hərbi rabitəni prioritet götürən çoxorbitli sistem kimi qurulur.
Avropa Komissiyası “IRIS²”-ni konkret olaraq “Maskdan asılılığı aradan qaldırmaq” layihəsi adlandırmır. Rəsmi sənədlərdə əsas məqsəd Avropanın strateji və rəqəmsal muxtariyyətinin gücləndirilməsi, kritik rabitənin Avropanın öz nəzarətində saxlanılması kimi göstərilir.
