İran və Şimali Koreya rəsmiləri arasında yeni görüşün keçirildiyi və Tehranla Pxenyanın yüksək səviyyəli siyasi-hərbi təmasları yenidən aktivləşdirə biləcəyi barədə məlumatlar yayılıb.
MSNews.az-ın araşdırmasına görə, hazırda görüşün yeri, tarixi və nümayəndə heyətlərinə rəhbərlik edən şəxslər barədə İran və Şimali Koreya tərəfindən açıq rəsmi məlumat yoxdur. Görüşün Pekində keçirildiyi, eləcə də Şimali Koreya nümayəndə heyətinə nüvə alimləri və raket texnologiyaları üzrə mütəxəssislərin daxil olduğu barədə iddiaları da müstəqil şəkildə təsdiqləmək mümkün olmayıb. Buna görə bu detallar təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim edilə bilməz.
Bununla belə, İran və Şimali Koreya arasında ballistik raketlər sahəsində tarixi əməkdaşlıq yaxşı sənədləşdirilib. “Iran Watch” məlumatına görə, 1984-cü ilin avqustunda SEPAH rəsmisi Mohsen Rəfiqdoostun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ballistik raketlər əldə etmək məqsədilə Suriya və Liviyaya səfər edib. Heyətdə Yəhya Rəhim Səfəvi, İranın raket proqramının əsas qurucularından Həsən Tehrani-Moqəddəm və digər yüksək rütbəli hərbçilər yer alıblar. Suriya raketlərin istismarı üzrə təlim təklif edib, Liviya isə sonradan İrana “Scud-B” raketləri verib. Açıq mənbə həmin səfərlər zamanı Şimali Koreya nümayəndələri ilə görüş keçirildiyini təsdiqləmir.
1985-ci ilin iyununda isə Əli Əkbər Haşimi Rəfsəncaninin rəhbərlik etdiyi yüksək səviyyəli İran nümayəndə heyəti raket axtarışı çərçivəsində Liviya, Suriya, Şimali Koreya və Çinə səfər edib. 1987-ci ildə İranın Şimali Koreyadan təxminən 100 “Scud-B” raketi aldığı, Tehranla Pxenyan arasında raket texnologiyalarının ötürülməsini də əhatə edən əməkdaşlığın formalaşdığı bildirilir. “The Iran Primer” də İranın erkən ballistik raket arsenalının formalaşmasında Şimali Koreya texnologiyalarının mühüm rol oynadığını qeyd edir.
Rəfiqdoost sonrakı xatirələrində özü də Şimali Koreyaya səfər etdiyini və ölkənin qurucusu Kim İr Senlə birbaşa danışıqlar apardığını bildirib. Lakin bu epizodun bəzi detalları əsasən Rəfiqdoostun öz xatirələrinə söykənir. “Tehran Bureau” onun Şimali Koreya və Çinlə silah danışıqlarında iştirak etdiyini yazır.
İki ölkə arasında nüvə əməkdaşlığı məsələsində isə daha ehtiyatlı olmaq lazımdır. ABŞ Konqresinin Araşdırma Xidmətinin qiymətləndirməsində İran və Şimali Koreya arasında raket texnologiyaları üzrə əməkdaşlıq “əhəmiyyətli” adlandırılsa da, nüvə materialları və ya nüvə texnologiyalarının ötürülməsinə dair açıq sübut olmadığı bildirilmişdi.
2015-ci ildə İran müxalifətindəki Milli Müqavimət Şurası Şimali Koreyanın nüvə və raket mütəxəssislərinin İrana səfər etdiyini iddia etmişdi. “Reuters” həmin iddianı yayımlasa da, təşkilatın məlumatlarının qarışıq etibarlılıq tarixçəsinə və aydın siyasi mövqeyə malik olduğunu xüsusi qeyd etmişdi. Buna görə indiki görüşdə də “nüvə alimlərinin iştirak etdiyi” barədə iddianın əlavə təsdiqə ehtiyacı var.
Son aylarda Pxenyan İranla bağlı siyasi mövqeyini də sərtləşdirib. Şimali Koreya Xarici İşlər Nazirliyi 2026-cı ilin martında ABŞ və İsrailin İrana zərbələrini kəskin şəkildə pisləyib. “38 North” bunu Pxenyanın Vaşinqtona qarşı daha sərt xarici siyasət xəttinin göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirib. Bununla belə, bu siyasi yaxınlıq yeni nüvə və ya raket əməkdaşlığının başladığını özlüyündə sübut etmir.
