Dünyada gender bərabərliyi və cinsi sağlamlıq göstəriciləri ilə seçilən ölkələrdən biri olan Niderlandda uşaqlar insan bədəni, münasibətlər, şəxsi sərhədlər və razılıq anlayışları ilə çox erkən yaşdan tanış olurlar. Bu yanaşma təkcə məktəb proqramlarında deyil, Amsterdamdakı NEMO Elm Muzeyi kimi ictimai məkanlarda da özünü göstərir.
Muzeyin yuxarı mərtəbəsində yerləşən “Humania” sərgisi insan bədənini, yetkinlik dövrünü, genderi, razılığı və münasibətləri elmi və sosial baxımdan izah edir. Burada məqsəd mövzunu sensasiya kimi təqdim etmək yox, uşaqların və yeniyetmələrin bədənlərini tanımasına, şəxsi sərhədləri anlamasına və sağlam münasibətləri öyrənməsinə kömək etməkdir.
Niderlandda 2012-ci ildən etibarən ibtidai və aşağı orta məktəblərdə bu istiqamətdə tədris məcburi xarakter daşıyır. Dərslər yaşa uyğun şəkildə hazırlanır: kiçik yaşlı uşaqlara bədən üzvləri, şəxsi məkan, “xoşum gəlir/xoşum gəlmir” kimi sərhəd anlayışları izah edilir; yuxarı siniflərdə isə sağlam münasibətlər, gender stereotipləri, cinsi müxtəliflik, razılıq və təhlükəsiz davranış mövzuları daha geniş müzakirə olunur.
Bu modelin əsas fəlsəfəsi ondan ibarətdir ki, uşaqlar bədən və münasibətlər haqqında məlumatı gizli, qorxulu və ya utandırıcı mövzu kimi deyil, normal həyat bilgisi kimi öyrənsinlər. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, erkən və düzgün cinsi maarifləndirmə istənilməyən hamiləliklərin, riskli davranışların və sərhəd pozuntularının azalmasına kömək edə bilər.
Niderland təcrübəsində valideynlərin rolu da xüsusi vurğulanır. Məktəblər mövzunu təkbaşına daşımağa çalışmır; valideynlərə uşaqlarla bədən, münasibətlər və sərhədlər barədə açıq, sakit və yaşa uyğun danışmaq tövsiyə olunur. Bu yanaşma uşaqlarda həm öz bədəninə hörmət, həm də başqalarının sərhədlərinə diqqət formalaşdırır.
ABŞ kimi ölkələrdə cinsi təhsil tez-tez siyasi və ideoloji mübahisələrin mərkəzinə çevrildiyi halda, Niderland modeli daha praktik və ictimai sağlamlıq yönümlü yanaşma kimi təqdim olunur. Burada əsas məqsəd yeniyetmələri erkən cinsi həyata təşviq etmək deyil, əksinə, onları məlumatlı, məsuliyyətli və sərhədlərə hörmət edən fərdlər kimi yetişdirməkdir.
Mütəxəssislərin fikrincə, gender bərabərliyi, razılıq, empatiya və sağlam münasibətlər haqqında dərslərin erkən yaşdan verilməsi cəmiyyət üçün uzunmüddətli müsbət nəticələr yarada bilər. Niderland nümunəsi göstərir ki, bədən və münasibətlər barədə açıq, elmi və yaşa uyğun maarifləndirmə gənclərin sağlamlığına, təhlükəsizliyinə və sosial davranışına ciddi təsir göstərə bilər.
