ABŞ və İran arasında mümkün razılaşmanın əsas detalları məlum olub.
MSNews.az xəbər verir ki, “Axios” jurnalisti Barak Ravid mənbələrə istinadən Vaşinqton və Tehran arasında hazırlanmaqda olan qarşılıqlı anlaşma memorandumunun əsas bəndlərini açıqlayıb. Məlumata görə, sənəd Hörmüz boğazının heç bir rüsum və ödəniş olmadan dərhal açılmasını, gəmiçiliyin bərpasından sonra ABŞ blokadasının ləğvini və dəniz daşımalarının 30 gün ərzində müharibədən əvvəlki səviyyəyə qaytarılmasını nəzərdə tutur.
“Axios”un məlumatına əsasən, memorandum 60 günlük atəşkəs müddətinin uzadılmasını da əhatə edir. Bu müddətdə İranın nüvə proqramı üzrə danışıqların davam etdirilməsi planlaşdırılır. Layihədə Tehranın nüvə silahı yaratmamaq öhdəliyi və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları məsələsinin həlli də əsas bəndlərdən biri kimi göstərilir.
Müzakirə edilən variantlardan biri yüksək zənginləşdirilmiş uranın İran ərazisində Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin nəzarəti altında seyrəldilməsidir. Bununla belə, “Axios” yazır ki, nüvə proqramı ilə bağlı daha texniki və detallı addımlar yalnız ikinci, daha geniş saziş bağlanacağı halda icra olunacaq.
Saziş layihəsində iqtisadi bəndlər də yer alır. Məlumata görə, Hörmüz boğazı açıldıqdan sonra İran neft ixracı üçün 60 günlük müvəqqəti sanksiya güzəştləri əldə edə bilər. Sonrakı sanksiya yumşalmaları isə Tehranın memorandum şərtlərinə əməl etməsindən və nüvə danışıqlarında irəliləyişdən asılı olacaq.
“Axios” həmçinin İranın dondurulmuş vəsaitlərinin bir hissəsinə Qətər vasitəsilə humanitar malların alınması üçün çıxış mexanizminin müzakirə olunduğunu yazır. Lakin bu mexanizmin yekun forması və vəsaitlərin həcmi hələlik tam dəqiqləşməyib.
Mənbələrin məlumatına görə, sənəd Qətər və Pakistanın vasitəçiliyi ilə hazırlanıb. Danışıqlarda İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçi və qətərli vasitəçi Əli ət-Təvadi əsas rol oynayıb. Saziş imzalanarsa, Qətər və Pakistanın vasitəçilik səylərinə görə “İslamabad sazişi” adlandırıla bilər.
“Reuters”in məlumatına görə, ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla “böyük razılaşma”nın tezliklə imzalana biləcəyini və sazişin həftəsonu Avropada baş tuta biləcəyini bildirib. Trampın sözlərinə görə, əsas məqsəd İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaqdır.
Bununla belə, Tehran tərəfi yekun qərarın qəbul olunduğunu rəsmi təsdiqləməyib. “Reuters” yazır ki, İran mənbələri hələ sazişlə bağlı son qərarın verilmədiyini bildiriblər. “Axios” da sənədin prinsipial səviyyədə dəstək aldığını, lakin İranın ali rəhbərliyi tərəfindən yekun təsdiqin hələ tam təsdiqlənmədiyini qeyd edir.
Razılaşma xəbərləri enerji bazarına da təsir edib. “Reuters”in məlumatına görə, Trampın İrana qarşı planlaşdırılan zərbələri ləğv etməsi və mümkün saziş barədə açıqlamalarından sonra neft qiymətləri 4%-dən çox ucuzlaşıb, Brent markalı neftin qiyməti isə 89 dollardan aşağı düşüb.
Hazırda sənədin imzalanması, İranın yekun təsdiqi və nüvə proqramı ilə bağlı ikinci sazişin perspektivi əsas qeyri-müəyyənlik olaraq qalır.
