ABŞ və İsrailin Qüdsdəki Əl-Əqsa məscid kompleksinin statusunu dəyişdirməyə yönəlmiş planı müzakirə etdiyi iddia olunur.
“Middle East Eye” danışıqların gedişindən xəbərdar olan ABŞ, İordaniya, Fələstin, Qərb və Körfəz mənbələrinə istinadən yazır ki, Vaşinqton və Təl-Əviv İordaniyanın Əl-Əqsa üzərindəki tarixi himayəçilik rolunun zəiflədilməsi və ya ləğvi istiqamətində plan üzərində işləyir.
Məlumata görə, müzakirə olunan təklif Əl-Əqsa kompleksinin “çoxkonfessiyalı mərkəz” kimi təqdim edilməsini, İsrailin isə kompleksin idarə olunmasında daha birbaşa rol almasını nəzərdə tutur. Bu çərçivədə İordaniyaya bağlı İslam Vəqf İdarəsinin səlahiyyətlərinin azaldılması, dini və inzibati məsələlərdə İsrailin təsirinin artırılması və hərəmin daxilində yəhudilər üçün daha geniş dini ayin imkanlarının yaradılması müzakirə edilir.
“Middle East Eye”in digər materialında bildirilir ki, Fələstin Administrasiyası bu iddiaları “təhlükəli plan” adlandıraraq xəbərdarlıq edib. Fələstin tərəfi hesab edir ki, Əl-Əqsanın mövcud statusunun dəyişdirilməsi yalnız dini və siyasi gərginliyi artıracaq.
Hazırkı status-kvoya əsasən, Əl-Əqsa kompleksi İslam Vəqfi tərəfindən idarə olunur və İordaniya bu müqəddəs məkanlar üzərində tarixi himayəçilik roluna malikdir. “Reuters”in izahına görə, uzunmüddətli status-kvo razılaşması çərçivəsində qeyri-müsəlmanların kompleksə ziyarətinə icazə verilir, lakin burada ibadət hüququ yalnız müsəlmanlara məxsus sayılır.
İordaniyanın bu rolu İsrail-İordaniya sülh müqaviləsində də tanınır. 1994-cü il müqaviləsinin 9-cu maddəsində İsrailin Qüdsdəki müsəlman müqəddəs məkanlarında Haşimilər Krallığının xüsusi roluna hörmət etdiyi qeyd olunur. “BMT Peacemaker”də dərc olunan müqavilə mətnində bu bənd açıq şəkildə göstərilir.
Məscid kompleksinin statusu son illərdə tez-tez gərginlik mənbəyinə çevrilib. “Reuters” daha əvvəl yazırdı ki, yəhudi ziyarətçilərin qeyri-rəsmi duaları və İsrailin ifrat sağçı qruplarının kompleksdə ibadət hüququ tələbləri Fələstin və İordaniya tərəfinin status-kvonun tədricən pozulduğu barədə narahatlığını artırıb.
2026-cı ilin aprelində İsrailin ifrat sağçı milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvirin Əl-Əqsa kompleksinə səfəri də kəskin reaksiyalara səbəb olmuşdu. “Reuters” həmin vaxt yazırdı ki, Ben-Qvir yəhudilər üçün daha geniş giriş və dua hüquqlarını dəstəklədiyini bildirib, İordaniya və Fələstin Administrasiyası isə bunu status-kvoya qarşı təxribat kimi qiymətləndirib.
Bununla belə, ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü sosial şəbəkələrdə yayılan iddialara cavab olaraq Vaşinqtonun İordaniyanın himayəçilik rolunu ləğv etməyə çalışması barədə məlumatları təkzib edib. Bu səbəbdən hazırkı mərhələdə məsələ rəsmi qərar yox, “Middle East Eye”nin anonim mənbələrə əsaslanan iddiası kimi qiymətləndirilir.
Əl-Əqsa kompleksi həm müsəlmanlar, həm də yəhudilər üçün yüksək dini əhəmiyyət daşıyır və İsrail-Fələstin münaqişəsinin ən həssas nöqtələrindən biri hesab olunur. Buna görə kompleksin idarəetmə və ibadət qaydalarında istənilən dəyişiklik regionda geniş siyasi və təhlükəsizlik nəticələri doğura bilər.
