ABŞ və İran arasında kövrək atəşkəs və diplomatik danışıqlar fonunda Fars körfəzi və Hörmüz boğazı ətrafında hərbi gərginlik yenidən yüksəlib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı — CENTCOM mayın 25-də İranın cənubunda “özünümüdafiə məqsədilə” zərbələr endirdiyini açıqlayıb.
“Reuters”-in məlumatına görə, zərbələrin hədəfi mina yerləşdirməyə cəhd edən katerlər və raket buraxılış mövqeləri olub. CENTCOM nümayəndəsi Tim Hokins bildirib ki, ABŞ qüvvələri “davam edən atəşkəs dövründə təmkin göstərməklə yanaşı”, öz hərbçilərini qorumağa davam edir.
Amerika mediası zərbələrin SEPAH Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus katerlərə və ABŞ aviasiyası üçün təhlükə yaratdığı bildirilən raket mövqelərinə qarşı həyata keçirildiyini yazır. “Fox News” və “The Jerusalem Post”-un məlumatına görə, ABŞ rəsmiləri iki SEPAH katerinin Hörmüz boğazında mina yerləşdirdiyini, həmçinin raket mövqelərindən ABŞ təyyarələrinə təhlükə yarandığını bildiriblər. Bu məlumatlar hələlik İran tərəfindən eyni formada təsdiqlənməyib.
Bölgədə ABŞ aviasiyasının fəallığının artdığı da bildirilir. “Flightradar24” məlumatlarına və regional mənbələrə istinadən ABŞ-a məxsus KC-46A Pegasus və KC-135 tipli yanacaqdaşıyan təyyarələrin Fars körfəzi istiqamətində uçuşlar həyata keçirdiyi, HC-130J Combat King II döyüş-axtarış və xilasetmə təyyarəsinin isə Qətərdəki Əl-Udeyd bazasına endiyi qeyd olunur. Bu məlumatlar açıq uçuş izləmə resursları və OSINT hesabları əsasında yayılır, lakin Pentaqon tərəfindən ayrıca rəsmi əməliyyat elanı kimi təsdiqlənməyib.
Sosial şəbəkələrdə zədələnmiş ABŞ yanacaqdaşıyan təyyarəsi ilə bağlı yayılan görüntülər də müzakirə doğurub. Bu kontekstdə diqqətçəkən məqam odur ki, “Reuters” daha əvvəl “Wall Street Journal”a istinadən İranın Səudiyyə Ərəbistanındakı Sultan aviabazasına raket zərbəsi nəticəsində ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus beş yanacaqdaşıyan təyyarənin zədələndiyini yazmışdı; “Reuters” həmin vaxt məlumatı müstəqil təsdiqləyə bilmədiyini də qeyd etmişdi. “Associated Press” isə sonrakı ayrıca insidentdə İranın raket və PUA hücumu nəticəsində Sultan aviabazasında azı 10 ABŞ hərbçisinin yaralandığını və bir neçə təyyarənin zədələndiyini bildirmişdi.
İran üzərində ABŞ-a məxsus MQ-9 Reaper pilotsuz uçuş aparatlarının vurulduğu barədə də məlumatlar yayılıb. Bu iddialar əsasən İran və ərəb mənbələrinə istinadən dövriyyəyə buraxılıb. Hələlik ABŞ tərəfi son insident çərçivəsində bir neçə MQ-9 dronunun məhv edildiyini rəsmi şəkildə təsdiqləməyib. Buna görə bu məlumatı təsdiqlənmiş fakt kimi deyil, müharibə zonasından gələn ilkin iddia kimi qiymətləndirmək daha doğrudur.
Gərginlik yalnız Fars körfəzi ilə məhdudlaşmır. İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu “Hizbullah”a qarşı zərbələrin artırılacağını bəyan edib. Netanyahu İsrailin “Hizbullah”a qarşı hücumları gücləndirəcəyini bildirib, bundan sonra Beyrutun cənub ətrafında yaşayan bəzi sakinlər mümkün yeni zərbələrdən ehtiyat edərək ərazini tərk etməyə başlayıblar. İsrail-Hizbullah xəttində aprelin 16-da əldə edilmiş atəşkəsə baxmayaraq, tərəflər arasında döyüşlər davam edir və bu proses ABŞ-İran danışıqlarına da təsir göstərə bilər.
“Associated Press”-in məlumatına görə, İsrail Hərbi Hava Qüvvələri mayın 25-də Livanın Bəkaa vadisi də daxil olmaqla “Hizbullah”a aid obyektləri hədəfə alıb. Livanın dövlət agentliyi Netanyahunun xəbərdarlığından sonra Beyrutun cənub ətrafından sakinlərin çıxmağa başladığını bildirib. Nəşr həmçinin qeyd edir ki, “Hizbullah” həmin gün İsrail mövqelərinə bir neçə hücum həyata keçirdiyini açıqlayıb.
Eyni zamanda, İranın İraq Kürdüstanında İran hökumətinə qarşı çıxan kürd silahlı qruplarının mövqelərinə zərbələr endirdiyi barədə məlumatlar yayılıb. Oxşar hücumlar son həftələrdə də qeydə alınmışdı: “Iran International” mayın 10-da Ərbil yaxınlığında İran kürd müxalifət düşərgəsinə PUA zərbəsi endirildiyini yazmışdı. Bu, İranın Şimali İraqdakı kürd qruplaşmalarına qarşı davam edən təzyiq kampaniyasının bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Xark adasına mümkün zərbələr barədə yayılan məlumatlar isə ayrıca ehtiyat tələb edir. Ada İranın əsas neft ixrac terminalı kimi strateji əhəmiyyət daşıyır. NASA FIRMS xəritələrində adada yanğın ocaqlarının qeydə alındığı iddia olunsa da, son zərbələrin məhz, ABŞ tərəfindən endirildiyini və ya hərbi hədəfləri vurduğunu təsdiqləyən rəsmi açıqlama hələlik yoxdur. Buna görə Xarkla bağlı məlumatlar operativ, lakin tam təsdiqlənməmiş olaraq qalır.
Beləliklə, regionda eyni vaxtda bir neçə risk xətti aktivləşib: ABŞ-İran qarşıdurması, Hörmüz boğazında mina və gəmi təhlükəsizliyi məsələsi, İsrail-Hizbullah gərginliyi, həmçinin İranın İraq Kürdüstanındakı hədəflərə zərbələri. Bu hadisələr ABŞ və İran arasında müzakirə olunan atəşkəs və mümkün sülh sazişinin taleyini daha da qeyri-müəyyən edir.
