“ScienceAlert” portalı qoxularla bağlı aparılan araşdırmalar və elmi müşahidələr əsasında dünyanın ən kəskin və xoşagəlməz qoxularını ümumiləşdirib.
Siyahıda hidrogen sulfidin yaratdığı lax yumurta iyi, durian meyvəsi, Rafflesia arnoldii çiçəyi, Fransanın Vieux Boulogne pendiri və tamandua kimi tanınan qarışqayeyən xüsusi yer alıb. Portal qeyd edir ki, qoxunun insan tərəfindən necə qəbul edilməsi müəyyən dərəcədə subyektivdir, lakin bəzi qoxular təkamül baxımından təhlükə siqnalı kimi qəbul olunduğu üçün daha kəskin reaksiya doğurur.
Siyahıda ən tanınan nümunələrdən biri duriandır. Cənub-Şərqi Asiyada “meyvələrin kralı” adlandırılan durian güclü qoxusuna görə bir çox ictimai məkanlarda qadağan olunur. 2018-ci ildə Avstraliyanın Melburn şəhərində RMIT Universitetinin kitabxanasında şkafda unudulan çürümüş durian qaz sızması şübhəsi yaradıb və təxminən 500 nəfər binadan təxliyə edilib. Araşdırmalara görə, durianın qoxusu 44 aktiv aromatik birləşmədən formalaşır; bu birləşmələr arasında lax yumurta, karamel, meyvə və kükürdə bənzər qoxular yaradan maddələr var.
Pis qoxulu bitkilər sırasında Rafflesia arnoldii də xüsusi qeyd olunur. Sumatra və Borneo meşələrində rast gəlinən bu parazit bitki dünyada ən böyük tək çiçəklərdən birini əmələ gətirir və çürümüş ətə bənzər qoxu yayır. ABŞ Konqres Kitabxanasının elmi izahına görə, bu iy bitkinin tozlanmasına kömək edən həşəratları cəlb etmək üçün formalaşıb.
Qida məhsulları arasında isə Vieux Boulogne pendiri “ən pis qoxulu pendir” kimi tanınır. “Ginnesin Dünya Rekordları”-nın məlumatına görə, Böyük Britaniyanın Krenfild Universitetində aparılan araşdırmada bu fransız pendiri 19 nəfərlik qoxu paneli və elektron “burun” vasitəsilə 14 digər pendirlə müqayisə edilib və ən kəskin qoxulu pendir seçilib.
Heyvanlar aləmində isə tamandua, yəni kiçik qarışqayeyən güclü müdafiə qoxusu ilə seçilir. “San Diego Zoo”-nun məlumatına görə, tamandua təhlükə hiss etdikdə anal vəzilərindən çox kəskin iyli ifrazat buraxa bilir və bu qoxu skuns qoxusundan daha güclü hesab olunur. Bu xüsusiyyət heyvanın yırtıcılardan qorunmasına kömək edir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, pis qoxular yalnız narahatlıq yaratmır, həm də canlıların sağ qalması və təhlükədən qorunması üçün mühüm bioloji funksiya daşıyır. Bitkilər bu yolla tozlandırıcı həşəratları cəlb edir, heyvanlar yırtıcıları uzaqlaşdırır, insanlar isə çürümə, zəhərli qaz və ya potensial təhlükəni qoxu vasitəsilə daha tez hiss edə bilir.
