Yaponiya Mərkəzi Asiya ölkələri ilə iqtisadi və strateji əməkdaşlığı yeni mərhələyə çıxarmağa hazırlaşır. Rəsmi Tokio “Mərkəzi Asiya + Yaponiya” Dialoqu çərçivəsində növbəti beş il ərzində ümumi həcmi 3 trilyon yen, yəni təxminən 19-20 milyard dollar olan biznes layihələri hədəfi müəyyənləşdirib. Bu istiqamət rəsmi sənədlərdə birbaşa “Türk Dövlətləri Təşkilatına investisiya” kimi deyil, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlıq paketi kimi təqdim olunur. Lakin layihələrin əsas hissəsi Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan kimi türk dövlətlərini əhatə etdiyindən proses Türk Dünyası baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Yaponiyanın Baş nazir Ofisinin məlumatına görə, Tokio təşəbbüsün əsas prioritetləri kimi “yaşıl və dayanıqlı inkişaf”, nəqliyyat-logistika bağlantıları və insan kapitalının inkişafını müəyyənləşdirib. Plan çərçivəsində Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun inkişafına dəstək, “Yaponiya-Mərkəzi Asiya Süni İntellekt Əməkdaşlığı Tərəfdaşlığı”nın yaradılması, kritik minerallar, enerji keçidi, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə, səhiyyə və təhsil sahələrində əməkdaşlıq nəzərdə tutulur.
Bu addımın arxasında bir neçə strateji səbəb dayanır. Birincisi, Yaponiya kritik minerallar və enerji resursları üzrə tədarük zəncirlərini şaxələndirmək istəyir. Mərkəzi Asiya uran, nadir metallar, təbii qaz və digər xammal ehtiyatları baxımından Tokio üçün mühüm alternativ mənbə kimi görünür. İkincisi, Transxəzər marşrutu Rusiyadan yan keçən Şərq-Qərb nəqliyyat xətti kimi Yaponiyanın Avropa və Qafqaz istiqamətində iqtisadi maraqları ilə üst-üstə düşür. Rəsmi Tokio bu marşrutun inkişafını ayrıca prioritet kimi qeyd edir.
Yaponiya həmçinin regionda Çin, Rusiya, Avropa İttifaqı və Türkiyənin fəallaşdığı bir dövrdə öz mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Aprel ayında Avropa İttifaqı da Mərkəzi Asiya ilə ilk sammitini keçirərək nəqliyyat, kritik xammal, təmiz enerji və rəqəmsal bağlantılar üçün 12 milyard avroluq “Global Gateway” investisiya paketini elan etmişdi. Bu fon Tokionun Mərkəzi Asiyaya yönəlməsini təkcə iqtisadi deyil, həm də geosiyasi rəqabət kontekstində izah edir.
Yaponiya tərəfi bu prosesi yalnız dövlətlərarası diplomatiya ilə məhdudlaşdırmır. 2025-ci ilin dekabrında keçirilən “Mərkəzi Asiya + Yaponiya” Biznes Forumunda Yaponiya İqtisadiyyat, Ticarət və Sənaye Nazirliyi, JETRO və ROTOBO-nun iştirakı ilə şirkətlər və əlaqəli təşkilatlar arasında 158 əməkdaşlıq memorandumu təqdim olunub. Bu, planın sadəcə siyasi bəyanat yox, konkret biznes layihələri ilə dəstəklənən uzunmüddətli iqtisadi xətt olduğunu göstərir.
Tokionun Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə ayrıca təmasları da diqqət çəkir. 2026-cı ilin yanvarında TDT-nin Baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyev Yaponiyanın xarici işlər nazirinin yüksək vəzifəli müavini Namazu Hiroyuki ilə İstanbulda görüşüb. Bu görüş Yaponiya ilə TDT arasında institusional dialoqun da formalaşmağa başladığını göstərir.
Beləliklə, Yaponiyanın Mərkəzi Asiyaya yönəlməsi təsadüfi addım deyil. Tokio regionda enerji, logistika, kritik minerallar, süni intellekt və insan kapitalı sahələrində uzunmüddətli mövqe qazanmaq istəyir. Bu isə həm Mərkəzi Asiya ölkələri, həm də daha geniş mənada Türk Dünyası üçün yeni investisiya, texnologiya və alternativ tərəfdaşlıq imkanları yarada bilər.
