ABŞ prezidenti Donald Tramp gecə saatlarında yaydığı bəyanatla Yaxın Şərqdə gərginliyin yeni mərhələyə keçdiyini göstərdi. Onun sözlərinə görə, ABŞ hərbi qüvvələri İranın Fars körfəzində yerləşən strateji enerji məntəqəsi olan Xarq adasında hərbi obyektlərə hava zərbələri endirib. Vaşinqton bildirir ki, əməliyyat yalnız hərbi infrastruktura qarşı yönəldilib və neft terminalları birbaşa hədəf seçilməyib. Bununla yanaşı, ABŞ rəhbərliyi xəbərdarlıq edir ki, Tehran Hörmüz boğazında beynəlxalq gəmiçilik marşrutlarını təhlükə altına qoyarsa, İranın enerji infrastrukturu da potensial hədəfə çevrilə bilər.
Xarq adası İran iqtisadiyyatının strateji mərkəzlərindən biridir. Fars körfəzində yerləşən bu ada uzun illərdir İran neft ixracının əsas qovşağı kimi fəaliyyət göstərir. Mövcud hesablamalara görə, ölkənin neft ixracının təxminən 85–90 faizi məhz bu adadakı terminallar vasitəsilə həyata keçirilir. İranın cənub yataqlarından boru kəmərləri ilə daşınan xam neft burada tankerlərə yüklənərək Asiya və digər qlobal bazarlara göndərilir.
Enerji infrastrukturu baxımından Xarq adası Yaxın Şərqin ən iri neft logistika mərkəzlərindən biridir. Adadakı terminallar gündə 6–7 milyon barel neft yükləmə potensialına malikdir. Bundan əlavə, adada yerləşən iri rezervuar komplekslərinin ümumi saxlama tutumu təxminən 30 milyon barel həcmində qiymətləndirilir. Bu göstərici İranın enerji ixrac sisteminin dayanıqlığı baxımından mühüm strateji ehtiyat rolunu oynayır.
İran hazırda OPEC daxilində ən iri istehsalçılardan biri sayılır. Ölkənin gündəlik neft hasilatı orta hesabla 3,3 milyon barel təşkil edir. Bundan əlavə, təxminən 1,2–1,3 milyon barel kondensat və digər maye karbohidrogenlər istehsal olunur. Beləliklə, İran qlobal neft təklifinin təxminən 4–5 faizini təmin edən mühüm enerji istehsalçılarından biri olaraq qalır.
Məhz buna görə Xarq adasına endirilmiş hərbi zərbə təkcə regional hadisə kimi qiymətləndirilmir. Enerji bazarları artıq gərgin reaksiya verməyə başlayıb. Analitiklərin fikrincə, əgər adadakı neft infrastrukturu real şəkildə sıradan çıxarılsa, qlobal bazarda neft qiymətləri kəskin artaraq bir barel üçün 130–150 dollar səviyyəsinə qədər yüksələ bilər. Bu isə dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi inflyasiya təzyiqi yarada bilər.
Vaşinqton paralel olaraq regiondakı hərbi mövcudluğunu da gücləndirir. ABŞ dəniz qüvvələrinin əlavə gəmiləri və amfibiya desant imkanları Yaxın Şərq istiqamətinə göndərilib. Bu addım ABŞ-ın regionda yalnız epizodik hava əməliyyatı deyil, daha geniş strateji təzyiq siyasəti qurduğunu göstərir.
Geosiyasət baxımından Xarq adası yalnız enerji terminalı deyil. Bu ada İranın regional təsir imkanlarının maliyyə dayağıdır. İranın neft ixracından əldə etdiyi gəlirlər ölkənin hərbi proqramlarının və regiondakı müttəfiq qrupların maliyyələşdirilməsində mühüm rol oynayır. Buna görə də bu adaya endirilən zərbə faktiki olaraq İranın iqtisadi arteriyasına yönəlmiş ciddi strateji siqnal kimi qiymətləndirilir.
Tehran isə cavabsız qalmayacağını bildirir. İran rəsmiləri xəbərdarlıq edir ki, enerji obyektlərinə qarşı hücum davam edərsə, regiondakı ABŞ tərəfdaşlarının enerji infrastrukturu da risk altına düşə bilər. Bu isə Fars körfəzində enerji təhlükəsizliyini ciddi şəkildə sarsıda biləcək zəncirvari böhran ssenarisini gündəmə gətirir.
Beləliklə, Xarq adasına endirilən zərbə sadəcə lokal hərbi epizod deyil. Bu hadisə qlobal enerji bazarlarının sabitliyi, Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi və İran iqtisadiyyatının dayanıqlığı baxımından strateji dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Dünyanın enerji arteriyalarından birinin üzərində yerləşən bu kiçik ada indi beynəlxalq geosiyasətin ən həssas düyünlərindən birinə çevrilməkdədir.
