Rusiyanın Sibir bölgəsinin qədim xalqları – Xantı və Mansilər – əsrlərə söykənən mədəniyyət və ənənələrini qoruyub saxlamaları ilə diqqət çəkir.
Bu fin-uqor mənşəli xalqlar əsasən Qərbi Sibirdə yerləşən Xantı-Mansi Muxtar Vilayətinin ərazisində, Ob və İrtış çaylarının sahillərində yaşayırlar. “Yuqra” kimi də tanınan bölgə sərt iqlimi, geniş tayqa meşələri və zəngin yeraltı ehtiyatları ilə seçilir.
Xantı və Mansilərin ənənəvi inancları animizm və şamanizmə əsaslanır. Onlar təbiəti ali qüvvə hesab edir, ayını isə Sibirin sahibi və müqəddəs varlıq kimi qəbul edirlər. XVI əsrdə Rusiya çarlığı dövründə xristianlaşdırma prosesi başlasa da, qədim inancların izləri bu gün də qalmaqdadır.
Keçmişdə ostyaklar və voqullar adlandırılan bu xalqların əsas məşğuliyyəti maralçılıq, ovçuluq və balıqçılıq olub. Mətbəxləri əsasən balıq və maral ətindən ibarətdir. “Kevremtem Kul” adlı balıq şorbası, “Tul Lop” maral şorbası, maral ətindən hazırlanan “Kann” kolbasası və ənənəvi “Salomat” yeməyi bu mətbəxin əsas nümunələrindəndir.
Hazırda bölgədə əsasən rus dili istifadə olunur və xantı ilə mansi dillərinin yox olma təhlükəsi ilə üzləşdiyi bildirilir. Ümumi sayları təxminən 30 min nəfər qiymətləndirilir.
Bölgənin inzibati mərkəzi olan Xantı-Mansiysk şəhəri İrtış çayının şərq sahilində yerləşir. 1930-cu illərdə salınan şəhər qısa müddətdə yerli xalqların mədəniyyət mərkəzinə çevrilib.
Burada fəaliyyət göstərən “Torum Maa” Açıq Hava Etnoqrafiya Muzeyi uqor xalqlarının qədim həyat tərzini canlandırır. Şəhər həmçinin qış idman növləri, şahmat akademiyası və müxtəlif beynəlxalq yarışlara ev sahibliyi etməsi ilə tanınır.
Yuqra Rusiyanın ən böyük neft və qaz hövzələrindən birinə malikdir. Qərbi Sibir yataqlarının kəşfində azərbaycanlı geoloq Farman Salmanov mühüm rol oynayıb. Bölgədə yeraltı resursların səmərəli istifadəsi istiqamətində elmi-tədqiqat mərkəzləri və texnoparklar fəaliyyət göstərir.
Beləliklə, Sibirin sərt təbiətində yaşayan Xantı və Mansilər zəngin mədəni irslərini qorumağa çalışaraq, Rusiyanın çoxmillətli və çoxmədəniyyətli simasının ayrılmaz hissəsi olaraq qalırlar.
