Orta əsrlər dənizçilik tarixinin ən böyük fiqurlarından biri sayılan Zhenq He Çin Ming sülaləsinin nəhəng “xəzinə donanması”na rəhbərlik etmiş admiral, diplomat və saray xədimi idi. Əsl adı Ma He olan Zhenq He 1371-ci ildə Çinin Yunnan bölgəsində müsəlman ailəsində doğulmuşdu. Uşaq yaşlarında Minq ordusu tərəfindən əsir götürülmüş, saraya aparılmış və sonradan imperator Yonglenin ən etibarlı adamlarından birinə çevrilmişdi.
Zhenq Henin yüksəlişi yalnız şəxsi taleyin dramatik dönüşü deyildi. O, Minq imperiyasının dənizlərdə nüfuz qazanmaq siyasətinin əsas simasına çevrildi. 1405–1433-cü illər arasında onun komandanlığı ilə Cənub-Şərqi Asiya, Hindistan, Ərəbistan yarımadası və Şərqi Afrika sahillərinə yeddi böyük ekspedisiya təşkil olundu. “National Geographic” bu səfərləri Çinin XV əsrdə Asiyanın ən güclü dəniz dövləti kimi mövqeyini nümayiş etdirən hadisələrdən biri kimi qiymətləndirir.
Mənbələrə görə, Zhenq Henin ilk böyük səfəri 1405-ci ildə başlayıb. “Britannica”-nın xülasəsində bu armadanın təxminən 27 800 nəfərlik heyət, 317 gəmi və onların arasında 62 “xəzinə gəmisi” ilə yola çıxdığı bildirilir. Bu rəqəmlər tarixçilər arasında müəyyən müzakirə mövzusu olsa da, Zhenq He donanmasının öz dövrü üçün misilsiz miqyasda olduğu ümumən qəbul edilir.
Bu səfərlərin məqsədi təkcə ticarət deyildi. Minq sarayı dəniz yollarında təhlükəsizliyi təmin etmək, Çin mallarını və siyasi nüfuzunu yaymaq, xarici hökmdarlarla diplomatik münasibətlər qurmaq və imperiyanın tribut sistemini genişləndirmək istəyirdi. Zhenq He getdiyi ölkələrə ipək, çini, zərgərlik nümunələri və digər hədiyyələr aparır, geri qayıdarkən isə Şərqi Afrikadan gətirilən zürafə, dəvəquşu, fil sümüyü və digər ekzotik hədiyyələrlə Ming sarayının nüfuzunu daha da artırırdı.
Zhenq He yalnız dənizçi deyil, həm də hərbi-siyasi missiya rəhbəri idi. Onun donanması Malakka boğazı kimi strateji keçidlərdə dəniz quldurluğuna qarşı çıxış edir, bəzi bölgələrdə isə yerli hakimiyyət mübarizələrinə müdaxilə edirdi. Asiya Araşdırmaları Assosiasiyasının materialında Zhenq Henin səfərlərinin Cənubi Çin dənizində sülh və nizamın bərpasını əsas missiyalardan biri kimi daşıdığı qeyd olunur.
Zhenq Henin müsəlman mənşəyi onun Ərəbistan və müsəlman dünyası ilə əlaqələrində əlavə üstünlük kimi qiymətləndirilir. Dördüncü ekspedisiyada donanma Hindistandan sonra Hörmüzə, Ərəbistan sahillərinə, daha sonra isə Şərqi Afrikanın Somali və Keniya sahillərinə qədər irəliləmişdi. “Britannica” bu səfərlərin Çin dəniz təsirini Hind okeanı hövzəsində əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirdiyini yazır.
Lakin bu böyük dəniz layihəsinin ömrü uzun olmadı. 1424-cü ildə imperator Yonqlenin ölümündən sonra səfərlər dayandırıldı, yalnız 1431-ci ildə Zhenq He sonuncu ekspedisiyaya göndərildi. “Britannica”-ya görə, yeddinci səfər yenidən Ərəbistan və Şərqi Afrika istiqamətini əhatə etdi; Zhenq He 1433-cü ildə Hindistanın Kalikut şəhəri yaxınlığında vəfat etdi və onun dənizdə dəfn olunduğu ehtimal edilir.
Minq sarayında dəniz ekspedisiyalarına münasibət birmənalı deyildi. Konfutsiçi bürokratlar xədimlərin güclənməsindən, bahalı səfərlərin dövlət xəzinəsinə yük olmasından və imperiyanın diqqətinin dənizlərə yönəlməsindən narazı idilər. Asiya Araşdırmaları Assosiasiyası yazır ki, sonradan Zheng Henin dəniz qeydlərinin məhv edilməsi və gəmilərin təmir olunmaması imperiyanın dənizçilik ənənəsinin zəifləməsinə səbəb oldu.
Zhenq He haqqında ən çox mübahisə doğuran iddialardan biri onun donanmasının Kolumbdan əvvəl Amerikaya çatması ilə bağlıdır. Bu fikir əsasən Gavin Menziesin “1421” kitabı ilə məşhurlaşıb. Lakin tarixçilərin böyük əksəriyyəti bu iddianı təsdiqlənmiş fakt kimi qəbul etmir. History News Network Menziesin nəzəriyyəsinin ciddi sübutlardan çox dolayı fərziyyələrə əsaslandığını yazır.
Bununla belə, Zhenq Henin tarixi əhəmiyyəti mübahisəsizdir. O, Avropanın böyük okean ekspedisiyalarından onilliklər əvvəl Hind okeanı dünyasında Çin diplomatiyasını, ticarətini və dəniz gücünü nümayiş etdirmişdi. Onun səfərləri Minq imperiyasının qlobal təsir potensialını göstərsə də, sonrakı siyasi qərarlar Çinin okeanlara açılan bu tarixi fürsətini yarımçıq qoydu.
