ABŞ Prezidenti Donald Tramp İsveçrənin Davos şəhərində keçirilən Dünya İqtisadi Forumu çərçivəsində verdiyi müsahibədə Danimarkaya aid Qrenlandiya ilə bağlı razılaşmaya dair iddialar səsləndirdi.
Tramp bildirdi ki, NATO ilə əldə edilmiş bu anlaşma nəticəsində “Qrenlandiyanın tamamilə ABŞ-a açıldığını” və bunun müddət və məhdudiyyət olmadan olduğunu vurğulayıb. Bu iddiaya görə, ABŞ strateji mənafeyinə uyğun olaraq adaya giriş və hərbi prestijə sahib olacaq.
Tramp müsahibəsində “əsasən, bu tam girişdir. Sonu yoxdur — zaman məhdudiyyəti yoxdur,” deyərək belə bir hüququ əldə etdiklərini söyləyib. O, həmçinin bu anlaşmadan ABŞ-ın “çox karlı” çıxdığını və lazım olan hərbi giriş imkanlarının olduğunu qeyd edib.
Prezident strategiyanın ABŞ üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirdi və bu yeni çərçivənin Arktika regionunda, xüsusən strateji baxımdan vacib olan bu bölgədə Amerika mövqeyini gücləndirəcəyini irəli sürüb.
Trampın dediyinə görə, bu çərçivə anlaşması NATO Baş Katibi Mark Rütte ilə Davosda əldə olunub və bu, tezliklə daha geniş danışıqlarla yekunlaşacaq. Tramp əvvəlcə Avropaya qarşı tarif təhdidini qaldırmışdı, lakin bu qarşılıqlı təzyiqlərdən sonra tarif planlarını ləğv edib və danışıqlar vasitəsilə irəliləməyi seçdiyini bildirib.
Bu çərçivə hələ rəsmi sənəd şəklinə salınmayıb və danışıqlar davam edir. Tramp “Əgər bu razılaşma həyata keçərsə, biz bütün strateji məqsədlərimizi aşağı xərc ilə əldə edəcəyik,” – deyə Ağ Evdən verilən rəsmi bəyanatda bildirilir.
Lakin Trampın “tam giriş hüququ” iddiası Danimarka hökuməti və Qrenlandiya rəhbərliyi tərəfindən sərt şəkildə rədd edilib. Danimarka Baş naziri və Qrenlandiyanın siyasi rəhbərləri dəfələrlə vurğulayıblar ki, adanın suverenliyi müzakirə mövzusu deyil və danışıqlarda bu prinsip əsasdır.
Danimarka Xarici İşlər Nazirliyi bildirdi ki, danışıqlar Arktikanın təhlükəsizliyi və əməkdaşlıq çərçivəsində olmalıdır, lakin adanın satışına və ya suverenliyin paylaşılmasına dair heç bir razılaşma yoxdur.
Avropa İttifaqı liderləri də Trampın iddialarına narahatlıqla yanaşaraq, transatlantik münasibətlərdə etibarın zədələnməsi və beynəlxalq hüquqa hörmət məsələlərini ön plana çəkiblər.
Trampın açıqlamaları qlobal bazarlarda, siyasət dairələrində və Avropa səviyyəsində geniş müzakirələrə səbəb olub. Bir çox analitik bu “giriş hüququ” iddialarının hələ rəsmi hüquqi sənədə çevrilməmiş bir çərçivə olduğunu və real təsiri üçün danışıqların uzun müddət davam edəcəyini bildirirlər.
Eyni zamanda, bu iddialar təhlükəsizlik, regional balans və beynəlxalq normativlər baxımından yeni gərginlikləri də gündəmə gətirib və bu, yalnız ABŞ–Avropa münasibətlərində deyil, eləcə də Arktikada Rusya və Çin təsirləri baxımından da diqqətlə izlənilir.
