Çay gündəlik həyatda ən çox istifadə olunan içkilərdən biridir və onun tərkibindəki polifenollar, xüsusilə katexinlər antioksidant təsiri ilə seçilir. Son illərdə aparılan araşdırmalar göstərir ki, çayın hazırlanma temperaturu və dəmlənmə müddəti bu faydalı birləşmələrin miqdarına təsir edə bilər.
“Food Chemistry” jurnalında dərc olunan araşdırmada isti və soyuq suda dəmlənmiş müxtəlif çay nümunələri müqayisə edilib. Tədqiqatda çaylar isti suda 90°C temperaturda 7 dəqiqə, soyuq suda isə otaq temperaturunda 2 saat saxlanılıb. Nəticələrə görə, əksər çaylarda isti və soyuq dəmləmə arasında antioksidant aktivlik baxımından böyük fərq müşahidə olunmayıb, lakin ağ çayda soyuq dəmləmə daha yüksək antioksidant göstəricilər verib. Araşdırmada Tayvanda yayılmış soyuq dəmləmə üsulunun çayın dadını daha yumşaq, acılığını isə daha az edə biləcəyi də qeyd olunur.
Mütəxəssislərə görə, soyuq dəmləmə zamanı çay yarpaqları daha aşağı temperaturda uzun müddət suda saxlanılır. Bu üsul bəzi bioaktiv maddələrin daha sabit qalmasına, kofeinin və acı dad verən birləşmələrin isə daha az çıxmasına səbəb ola bilər. 2020-ci ildə aparılan başqa bir araşdırmada soyuq dəmlənmiş çayda antioksidant aktivliyin dəmləmə müddəti artdıqca yüksəldiyi və təxminən 12 saatdan sonra sabitləşdiyi bildirilib.
Çayın tərkibində ECG və EGCG kimi katexinlər var. Bu maddələr sərbəst radikallara qarşı təsir göstərə bilən antioksidantlar hesab olunur. Yaşıl çay, ümumilikdə, polifenollar və katexinlər baxımından daha zəngin çay növlərindən biri sayılır. 30 müxtəlif çay nümunəsi üzərində aparılmış araşdırmada yaşıl çayların antioksidant aktivlik və ümumi fenolik maddə miqdarı baxımından daha yüksək göstəricilər nümayiş etdirdiyi qeyd olunub.
Bununla belə, çayın Alzheymer, xərçəng və ürək xəstəliklərinin qarşısını birbaşa aldığı fikri ehtiyatla təqdim edilməlidir. ABŞ Milli Tamamlayıcı və İnteqrativ Sağlamlıq Mərkəzi bildirir ki, yaşıl çay və onun ekstraktları ilə bağlı çoxlu araşdırmalar aparılsa da, çayın əksər sağlamlıq məqsədləri üçün qəti faydasını təsdiqləmək hələ mümkün deyil. Mərkəz qeyd edir ki, yaşıl çay ürək xəstəlikləri və xərçəngə qarşı mümkün qoruyucu təsirlər baxımından öyrənilib, lakin nəticələr hələ yekun deyil. (
Soyuq çay hazırlamaq üçün ağ, yaşıl və ya qara çay yarpaqlarını otaq temperaturunda və ya soyuducuda soyuq suda bir neçə saat saxlamaq mümkündür. Lakin hazır şəkərli soyuq çaylarla evdə şəkərsiz hazırlanmış soyuq dəmlənmiş çay qarışdırılmamalıdır. Faydalı hesab olunan üsul əsasən şəkərsiz, təbii çay yarpaqları ilə hazırlanmış soyuq dəmləmədir.
