Avropa İttifaqının (Aİ) Xarici Əlaqələr və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Yüksək Nümayəndəsi Kaja Kallas, Norveçin Tromso şəhərində keçirilən “Arktika Sərhədləri 2026” konfransının “Arktikada mövcud vəziyyət” sessiyasında çıxış edib.
Kallas bildirib ki, Yüksək Şimal hazırda “gərgin və yüksək riskli bir dövrdən” keçir və Arktika bölgəsi transatlantik təhlükəsizlik baxımından kritik önəmə malikdir. O vurğulayıb: “Bu bölgə daha çox diqqət, daha çox resurs və daha çox sərt güc tələb edəcək.”
Aİ-nin Arktika siyasətinin ilkin mərhələsinin 2008-ci ildə iqlim, balıqçılıq və elmi araşdırmalar üzərində qurulduğunu xatırladan Kallas, 2021-ci ildə yeni Arktika strategiyasının qəbul edildiyini qeyd edib. Kallas bildirib: “Bu strategiyanın qəbulundan bir il sonra, Arktikanın ən böyük ölkəsi olan Rusiya Ukraynaya qarşı tam miqyaslı müharibə başladı. Bu, Avropada gərginliyi artırdı, Arktikada da vəziyyət eyni oldu. Moskva Yüksək Şimalda Sovet dövründən qalmış hərbi bazaları yenidən açdı və modernləşdirdi. Dünyadakı ən böyük nüvə silah yoğunlaşmalarından biri Norveç sərhədinin qarşısında yerləşir. Arktika, həmçinin Rusiya raketləri üçün sınaq sahəsinə çevrilib. Avropa bölgədə illərdir davam edən Rusiya hərbi yığnağını kompensasiya etməli oldu.”
Kallas, Aİ-nin hazırda Arktikada əhatəli fəaliyyət göstərdiyini və bu fəaliyyətin yerli xalqların gücləndirilməsindən, əməkdaşlığın inkişafına, innovasiya və sahibkarlığın dəstəklənməsindən, həmçinin sivil müdafiə imkanlarının artırılmasına qədər geniş sahələri əhatə etdiyini bildirib.
Kallas deyib ki, dünyanın dəyişməsi ən açıq şəkildə Arktikada görünür və bu, ABŞ-ın düşüncə tərzi və transatlantik əlaqələrdəki struktur dəyişikliklərini də əks etdirir. O bildirib ki, Aİ ABŞ-ın Qrenlandiyanı strateji baxımdan qiymətləndirdiyini başa düşür və Qrenlandiyanın Aİ üçün də strateji əhəmiyyətini vurğulayıb.
Kallas əlavə edib: “Qrenlandiyanın yaxınlığından keçən əsas sualtı kabel xətləri, qlobal iqtisadiyyat üçün kritik xammal resursları və Rusiyadan atıla biləcək ballistik raketlərin ən qısa uçuş trayektoriyası Yüksək Şimal üzərindən keçir. Lakin biz bu ərazilərin min illərdir yerli xalqlar tərəfindən məskunlaşdığını qəbul edirik. Torpaq bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərə hörmət edirik. Açıq deyirik: Qrenlandiya, Qrenlandiya xalqına aiddir.”
O, transatlantik gərginliyin bir neçə həftə öncəyə nisbətən azaldığını, lakin gələcəkdə hansı problemlərin ortaya çıxacağı barədə qeyri-müəyyənliyin davam etdiyini qeyd edib. Bu səbəbdən Aİ-nin Qrenlandiyanın yanında olduğunu vurğulayan Kallas deyib: “Biz üzv dövlətimiz Danimarka ilə birlikdəyik və BMT Nizamnaməsinə sadiqik. Qrenlandiyanın gələcəyi Qrenlandiya xalqı və Danimarka tərəfindən müəyyən ediləcək.”
Kallas bildirib: “Yaşadığımız dövrü və görmək istədiyimiz dünyanı əks etdirən yeni Aİ Arktika siyasətinin zamanı gəlib. Bu siyasət Aİ üçün təhlükəsiz bir Arktikanı da əhatə edir. Arktikada güclü tərəfdaşlıqlar üzərində qurulan bu yanaşma həyati əhəmiyyət daşıyır.”
O, NATO-nun Avropadakı təhlükəsizliyin əsas dayağı olduğunu qeyd edib və Aİ üzv dövlətlərinin Arktika daxil olmaqla Aİ-nin təhlükəsizlik prioritetlərinin NATO-nun müəyyən etdiyi prioritetlərlə uyğunlaşdırılmasında vacib rol oynadığını vurğulayıb.
Kallas Arktikanın təhlükəsizliyinin yalnız hərbi aspektdən qiymətləndirilə bilməyəcəyini, davamlı həyat, öngörülməz mühitdə yaşayan insanların və müqavimətli icmaların da nəzərə alınmasının vacib olduğunu söyləyib. O deyib: “Təhlükəsiz, yaşayışa yararlı və inkişaf etmiş Arktika qlobal bir ortaq dəyərdir. Aİ bu məqsədlə Arktika ölkələri ilə birlikdə çalışacaq.”
Kallas paneldə Aİ-nin niyə daha güclü addım atmadığı sualına cavab olaraq bildirib: “Təbii ki, ehtiyatlıyıq, çünki böyük maraqlar mövcuddur. Avropada tam miqyaslı müharibə davam edir və Çin də iqtisadi təsir yaradan böyük sınaqlara səbəb olur. Hər şey bir-biri ilə sıx bağlıdır.”
Kallas qeyd edib ki, mövcud riskləri nəzərə alaraq müdafiəni gücləndirmək vacibdir: “Əgər caydırıcılıq kifayət qədər güclü olarsa, bəlkə onu heç istifadə etməyə ehtiyac qalmayacaq.”
