Elm və arxeologiya sahəsində əldə edilmiş irəliləyişlərə baxmayaraq insanlıq tarixində hələ də izah olunmamış bir sıra böyük sirlər qalır. Bu sirlər yalnız keçmişi daha dərindən anlamaq üçün deyil, bəşəriyyətin bilik sərhədlərini genişləndirmək baxımdan da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Kleopatra ilə Böyük İskəndərin məzarlarının yeri hələ də tapılmayıb. Tarixi mənbələr Kleopatranın Mark Antoni ilə birlikdə İskəndəriyyə yaxınlığında dəfn olunduğunu göstərsə də, bunun dəqiq yeri müəyyən edilməyib, elmi axtarışlar nəticəsiz qalıb. Böyük İskəndərin məzarının da yerini tapmaq mümkün olmayıb, bu isə tarixçilər üçün uzun illərdir cavabsız qalan suallar doğurur.
1587‑ci ildə İngiltərənin Amerika koloniyası Roanoke əsrarəngiz şəkildə boşalaraq yox olub. Koloniya rəhbəri Con Uayt üç il sonra geri döndükdə, yerində təkcə “CROATOAN” sözünün yazıldığı bir ağac qalıb. Nə silinmiş izlər, nə yaşayış izləri bu günə qədər tapılmayıb və Roanoke koloniyasının taleyi hələ də bir böyük sirr olaraq qalır.
Amazon meşələrinin dərinliklərində keçirilən lidar (“Light Detection and Ranging” – lazer işığı vasitəsilə obyektlərin və səthlərin xəritəsini çıxarmağa imkan verən bir texnologiya) tədqiqatları altında qədim yollar, yaşayış məntəqələri və kənd təsərrüfatı sahələrinin olduğu üzə çıxıb. Bu, sanki milyonlarla insanın yaşadığı böyük bir mədəniyyətin olmasını göstərir, amma bu sivilizasiyaya aid ictimai strukturların, yazı sistemlərinin və iqtisadi əlaqələrin necə qurulduğu hələ də tam aydın deyil.
İndus Vadisi mədəniyyəti də elm üçün böyük bir sirr olaraq qalır. Bu qədim mədəniyyətin şəhər planlaması, su-kanal sistemi və infrastrukturunun necə inşa edildiyi məlum olsa da, yazı sisteminin hələ də oxunmaması və çöküş səbəblərinin dəqiq bilinməməsi arxeoloqların qarşısında durur.
Ən qədim və ən sirli əl yazmalarından biri hesab olunan Voyniç Əlyazması da uzun əsrlərdir deşifrə olunmayıb. Bu əl yazmasında bilinməyən bir dil və qəribə illüstrasiyalar var, elm adamları onun məzmununu və mənasını tam olaraq aydınlaşdıra bilməyiblər.
Bu, elmin inkişafına baxmayaraq insanlıq tarixinin bəzi bölmələrinin hələ də sirlərlə dolu olduğunu göstərir və gələcək tədqiqatlara meydan oxumağa davam edir.
