Jurnalist və televiziya aparıcısı Klaudia Hammond yazır ki, çox su içməyin dəri üçün faydalı olduğu barədə o qədər danışılıb ki, bu iddianın elmi əsasının olub-olmadığı üzərində demək olar ki, düşünməmişik.
Əgər siz gənclik təravətli, parlaq və hamar üz dərisinin arzusundasınızsa, yəqin ki, bunu qorumağın sirrinin mümkün qədər çox su içmək olduğu barədə tövsiyələri dəfələrlə eşitmisiniz. Cəmiyyət arasında geniş yayılmış fikrə görə, su dəridə toplanan toksinləri yuyub aparır və dərini daha sağlam göstərir.
Bu məsləhətlərdə içilməli olan suyun miqdarı ilə bağlı da fərqli yanaşmalar mövcuddur. ABŞ-da tez-tez gün ərzində 8 stəkan su içməyin norma olduğu bildirilir. Digər mütəxəssislər isə isti iqlimlərdə daha çox su içilməli olduğunu deyir, çünki tərləmə nəticəsində itirilən maye kompensasiya edilməlidir.
Bu inam o qədər geniş yayılıb ki, bir çox insanlar onun elmi əsaslara söykənib-söykənmədiyini belə sorğulamır.
Əslində, bu iddianı yoxlamaq çətin deyil: könüllüləri iki qrupa bölmək olar. Bir qrup gün ərzində bol su içsin, digər qrup isə yalnız susadıqda su qəbul etsin. Daha sonra hansı qrupun dərisinin daha yaxşı vəziyyətdə olduğunu müqayisə etmək mümkündür.
Lakin sadə görünməsinə baxmayaraq, bu sahədə elmi araşdırmalar çox azdır. Bunun əsas səbəbi isə sudan patent almağın mümkün olmamasıdır. Patentləşdirilə bilməyən tədqiqatların maliyyələşdirilməsi adətən maraq doğurmur.
Bununla belə, bəzi araşdırmalar aparılıb. İsraildəki Kaplan Tibb Mərkəzinin dermatoloqu Ronni Volf bu mövzuda cəmi bir elmi tədqiqat tapıldığını qeyd edir və həmin araşdırmanın nəticələri də birmənalı olmayıb.
Tədqiqat zamanı könüllülər iki qrupa bölünüb. Birinci qrup əlavə olaraq mineral su içib, ikinci qrup isə adi krant suyu qəbul edib. Dörd həftə sonra mineral su içənlərdə dərinin sıxlığının azaldığı, yəni daha “sulu” olduğu müşahidə edilib. Adi su içənlərdə isə bu göstərici azalıb. Lakin nə mineral, nə də adi su üz dərisindəki qırışlara hər hansı təsir göstərməyib.
Bu isə o demək deyil ki, dehidrasiya — yəni orqanizmin susuzlaşması — dəriyə təsir etmir. Dərinin elastikliyi, yəni elmi dildə desək turqoru xüsusi üsulla yoxlanılır: dərini çimdikləyib onun əvvəlki vəziyyətinə nə qədər tez qayıtdığına baxılır. Əgər orqanizm susuzdursa, dəri daha gec bərpa olunur.
Lakin buradan belə nəticə çıxarmaq olmaz ki, normadan az su içmək dərini mütləq şəkildə korlayır. Necə ki, aclığı yeməklə aradan qaldırırıq, amma bu, həddindən artıq yeməyin faydalı olduğu demək deyil.
Professor Volf bunu sadə bir misalla izah edir: avtomobilə benzin lazımdır, lakin o, çəninin tutduğu qədər benzin götürə bilər — artıq yox.
Miflər və suallı tövsiyələr
Başqa bir yanlış fikir isə çox su içildikdə orqanizmin bu suyu ehtiyat kimi saxlaması ilə bağlıdır. Əslində isə bu, suyun hansı sürətlə içilməsindən asılıdır. Məsələn, 15 dəqiqə ərzində bir neçə stəkan su içmək fayda verməyəcək — yarım saat sonra həmin su orqanizmdən xaric olacaq.
Bir eksperiment göstərib ki, 500 ml su içildikdə üz dərisində qan dövranı müvəqqəti olaraq yaxşılaşır. Lakin dərinin vəziyyəti yalnız yarım saat sonra ölçüldüyündən, suyun uzunmüddətli təsiri tam öyrənilməyib.
Digər fərziyyəyə görə, dərinin təxminən 30 faizi sudan ibarətdir və onun hamar görünməsi bununla əlaqəlidir. Bu qismən doğru olsa da, dərinin vəziyyətinə genetika, siqaret, günəş şüaları və həyat tərzi kimi çoxsaylı amillər təsir edir.
Bəs məşhur “8 stəkan su” tövsiyəsi haradan yaranıb? Su əlbəttə ki, həyati əhəmiyyətə malikdir — insan susuz bir neçə gün ərzində həyatını itirə bilər. 2010-cu ildə aparılmış bir araşdırma su qəbulunun böyrəklərdə daş yaranması riskini azaltdığını göstərib.
Lakin böyrəklərin toksinlərdən təmizlənməsi üçün konkret olaraq nə qədər suya ehtiyac olduğu elmi şəkildə hesablanmayıb.
Digər bir mif isə sudan başqa mayelərin su sayılmamasıdır. Halbuki çay, qəhvə və qidalar da su mənbəyidir. Məsələn, quru görünən pitsanın tərkibində belə 40–49 faiz su var.
Qida vasitəsilə qəbul edilən suyun miqdarı regionlara görə dəyişir. ABŞ-da bu göstərici təxminən 22 faizdir, lakin tərəvəzlərin bol istehlak edildiyi Yunanıstanda bu rəqəm daha yüksəkdir.
Nəticə etibarilə, çox su içməyin dərini cavan saxlaması məsələsi hələ də açıq sual olaraq qalır. Bunun qəti şəkildə faydasız olduğunu söyləmək mümkün olmadığı kimi, dərini möcüzəvi şəkildə yaxşılaşdırdığını iddia etmək də doğru deyil.
Belə olduqda, nə qədər su içməli olduğumuzun cavabı da dəqiq olmur. Bu, iqlimdən, fiziki aktivlikdən və fərdi xüsusiyyətlərdən asılıdır. Görünür, orqanizmin ehtiyac duyduğu su miqdarını ən yaxşı şəkildə tənzimləyən mexanizm susuzluq hissidir.
Məqalənin sonunda Klaudia Hammond xüsusi vurğulayır ki, bu yazı elmi tövsiyə kimi deyil, mövcud araşdırmaların icmalı kimi qəbul edilməlidir.
