ABŞ Senatı Rusiyaya iqtisadi təzyiqi kəskin artırmağı nəzərdə tutan genişmiqyaslı sanksiyalar paketini 86 senatorun lehinə, 11 senatorun əleyhinə səsi ilə qəbul edib. Qanun layihəsi qüvvəyə minmək üçün hələ Nümayəndələr Palatasından keçməli və Prezident Donald Tramp tərəfindən imzalanmalıdır.
MSNews.az xəbər verir ki, “Reuters” sənədin rəsmi adının mərhum senatorun şərəfinə “Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026” olduğunu bildirir. Məqsəd Rusiyanın enerji ixracından əldə etdiyi və Ukraynaya qarşı müharibənin maliyyələşdirilməsinə yönəldilən gəlirləri azaltmaqdır.
Qanun layihəsinə əsasən, sənəd qüvvəyə mindikdən sonra prezident Rusiyanın neft və ya qazının ən böyük beş alıcısından ABŞ-a idxal edilən mallara 100%-dək gömrük rüsumu tətbiq edə biləcək. Eyni mexanizm Rusiyanın neft sanksiyalarından yayınmasına ən çox kömək edən beş ölkəyə də şamil edilə bilər. Siyahı hər 180 gündən bir yenidən qiymətləndiriləcək.
“Reuters” iyulda qanun layihəsi üzərində işləyən rəsmilərə istinadən Rusiyadan xam neft alan ilk beş ölkə sırasında Çin, Hindistan, Slovakiya, Macarıstan və Azərbaycanın, təbii qaz üzrə isə Çin, Fransa, Yaponiya, Macarıstan və Belçikanın olduğunu yazmışdı. Buna görə Türkiyənin avtomatik olaraq 100%-lik tarifin əsas hədəflərindən biri olması barədə məlumat hazırkı siyahı ilə təsdiqlənmir. Ölkələrin sıralaması sonradan dəyişə bilər.
Sənəd Vladimir Putin də daxil olmaqla yüksək vəzifəli Rusiya rəsmilərini, oliqarxları, bank və maliyyə institutlarını, dövlət nəzarətindəki müəssisələri, müdafiə sənayesinə dəstək verən xarici şəxsləri və Rusiyanın enerji layihələrini hədəfə alır. Qanun qüvvəyə mindikdən sonra prezident 30 gün ərzində potensial sanksiya hədəflərini nəzərdən keçirməli, daha sonra bunu hər 180 gündən bir təkrarlamalıdır.
Rusiyanın “kölgə donanması” da ayrıca hədəfə alınır. Layihə sanksiyalardan yayınaraq Rusiya nefti və digər məhsullarını daşıyan gəmilərə məhdudiyyət tətbiq etməyə imkan verir. Avropa İttifaqı, Böyük Britaniya, G7 və ya “Five Eyes” ölkələrindən biri tərəfindən gəminin sanksiya siyahısına daxil edilməsi ABŞ prezidenti üçün ilkin sübut kimi istifadə oluna bilər. Bu, həmin gəmilərin avtomatik şəkildə ABŞ sanksiyalarına düşməsi demək deyil, lakin onların siyahıya alınmasını xeyli asanlaşdıra bilər.
Layihə həmçinin Rusiyaya qarşı mövcud prezident fərmanları əsasında tətbiq edilən bir sıra məhdudiyyətlərin qüvvədə qalmasını nəzərdə tutur. Bununla belə, prezidentə geniş istisna səlahiyyəti verilir: Tramp konkret sanksiya, məhdudiyyət və ya tarifi ABŞ-nin milli maraqlarına uyğun hesab etdiyi halda dayandıra bilər. Bunun üçün Konqresə yazılı əsaslandırma təqdim edilməlidir.
Sanksiyaların Rusiya ilə bağlı tam ləğvi isə daha sərt prosedura bağlanıb. Prezident Konqresə Rusiyanın Ukraynanın azad və müstəqil hökumətinin qəbul etdiyi sülh sazişini imzaladığını və bütün hərbi əməliyyatları dayandırdığını təsdiqləməlidir. Bundan sonra Konqres qərarı nəzərdən keçirmək və ləğvə qarşı qətnamə qəbul etmək üçün 30 günlük müddət əldə edəcək.
“Reuters” qeyd edir ki, layihə indi Nümayəndələr Palatasına göndəriləcək. Palata hazırda yay fasiləsində olduğundan sənədə qanunvericilərin Vaşinqtona qayıdışından sonra baxılması gözlənilir. Yalnız hər iki palatanın təsdiqi və Trampın imzasından sonra yeni mexanizmlər qanun qüvvəsi alacaq.
Qeyd edək ki, sənəd yalnız Rusiyanı əhatə etmir. Paket İranın enerji və silah sektoruna qarşı mövcud sanksiya səlahiyyətlərinin müddətini də 2031-ci ilədək uzadır.
