Donald Tramp Ukraynanın müharibə xərclərini maliyyələşdirməyi rədd etdiyindən, Avropa bu işi təkbaşına həyata keçirməlidir – bu, münaqişənin son mərhələsinin əsas maliyyə və hərbi reallığıdır.
Avropa liderləri Ukraynaya dəstək vəd etmiş, böyük müdafiə xərcləri təklif etmiş və hətta Avropa qoşunlarının ərazidə yerləşdirilməsi planlarını hazırlamışdılar. Lakin reallıq budur ki, Kiyevin təxminən 60 milyard dollarlıq büdcə çatışmazlığını ödəmək, Rusiyaya qarşı hərtərəfli müdafiəni təmin etmək və ya hər hansı əhəmiyyətli əks-hücuma keçmək üçün kifayət qədər pul və silah göndərilməyib.
Eyni zamanda, müharibənin son mərhələsinin əsas müzakirələri birbaşa Putin və Tramp nümayəndələri arasında aparılır, Avropa və ya Ukrayna prosesə əhəmiyyətli şəkildə cəlb olunmayıb.
Tarixi perspektivdə isə Avropa liderləri böyük güclərin siyasətində rol oynadıqlarını nümayiş etdirirlər, amma əslində qitə bu rol oynamaq imkanını itirib. Tramp nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Kremlin təmsilçisi Kirill Dmitriev tərəfindən hazırlanmış 28 maddəlik sülh planı açıqlanarkən, Avropa xarici siyasət rəhbəri Kaja Kallas bildirib ki, “AB-nin aydın iki maddəli planı var: birincisi, Rusiyanı zəiflətmək, ikincisi isə Ukraynanı dəstəkləmək”.
Almaniya, Fransa və Böyük Britaniya liderləri isə sülh razılaşmasının “Avropa tərəfdaşlarının təsdiqi və ya alyans konsensusunu” tələb edəcəyini açıqlayıblar. Reallıq isə budur ki, beynəlxalq diplomatiyada əsas masa, yalnız böyük hərbi və maliyyə gücünü sərf etməyə hazır ölkələr üçün ayrılıb.
Tarixi məlumatlara görə, ABŞ Ukraynaya maliyyə dəstəyini kəsərkən Avropa hələ də müharibəyə dəstək verir. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula von der Leyen “ReArm Europe” planını açıqlayaraq gələn dörd il ərzində müdafiə sektoruna 800 milyard avroya qədər sərmayə yatırmağı nəzərdə tutub. Lakin bu planın tətbiqində ölkələrarası fərqlər və siyasi çətinliklər Avropanın dəstəyini məhdudlaşdırıb.
Maliyyə baxımından da Avropa söz və əməldə eyni ciddiyyəti nümayiş etdirmir. 2022-ci ildən bəri AB Rusiyadan 311 milyard avro dəyərində enerji alışı edib, Ukraynaya isə 187 milyard avro dəstək verib. Sanksiyalar və digər iqtisadi tədbirlərə baxmayaraq, Avropa ölkələri hələ də Rusiya qaz və neftindən istifadə etməkdə davam edir.
Bütün bunlar göstərir ki, Avropanın şimal-şərq küncü, xüsusilə Skandinaviya və Baltik ölkələri Rusiyaya qarşı daha sərt mövqe tutsa da, əsas iqtisadi yükü daşıyan böyük Avropa ölkələri daha ehtiyatlı davranırlar.
Ukrayna hərb sənayesi və Avropa ölkələrinin silah ixrac imkanları kifayət qədər geniş olsa da, praktiki problemlər və maliyyə çatışmazlığı qitənin real hərbi dəstəyini məhdudlaşdırır. Zelenski üçün seçimlər daralır: Avropa onun mübarizəsini təşviq edir, amma lazımi vəsaiti təmin edə bilmir. Nəticədə Ukrayna, Tramp tərəfindən hazırlanmış, rus təəssüratı olan sülh planını nəzərdən keçirməyə məcburdur.
