Türkiyənin “Boğaziçi Savunma Teknolojileri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi”nin Azərbaycandakı filialının ləğv olunması müdafiə sənayesi sahəsində Bakı-Ankara əməkdaşlığının fonunda diqqət çəkib.
MSNews.az xəbər verir ki, filialın ləğvi barədə elan dərc olunub və kreditorlara iki ay müddətində Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Səməd Vurğun küçəsi 34 ünvanına müraciət etmək imkanı verilib. Şirkətin Azərbaycandakı filialının 2024-cü ildə qeydiyyata alındığı bildirilir.
Boğaziçi Savunma əsasən pilotsuz uçuş aparatlarının aşkarlanması və zərərsizləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulan İLTER antidron sistemləri ilə tanınır. Şirkətin öz məlumatına görə, İLTER ailəsinin məhsulları Azərbaycan da daxil olmaqla müxtəlif ölkələrə ixrac olunub. Anadolu Agentliyi də 2023-cü ildə Azərbaycana İLTER J250 və digər antidron vasitələrinin tədarük edildiyini yazmışdı.
Məsələ Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ətrafında son günlər aparılan siyasi müzakirələr fonunda müxtəlif yozumlara səbəb olub. Lakin QAFSAM eksperti Novruzəli Yusubzadə filialın ləğv edilməsinin siyasi münasibətlərlə əlaqələndirilməsini doğru hesab etmir.
Onun sözlərinə görə, məsələni Azərbaycanın müdafiə sənayesində keçdiyi yeni mərhələ fonunda qiymətləndirmək lazımdır.
“Bu xəbərin özü doğrudur, amma natamam təqdim olunur. Məsələni Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində yaranan hansısa siyasi gərginliyin nəticəsi kimi göstərmək doğru olmaz. Burada əsas məsələ Azərbaycanın müdafiə sənayesində satınalmadan yerli və ortaq istehsala keçid strategiyasıdır”.
Yusubzadənin fikrincə, Azərbaycan artıq müdafiə məhsullarını yalnız xaricdən hazır şəkildə alan ölkə olmaq istəmir.
“Azərbaycanın yeni yanaşması sadəcə silah və sistem almaq deyil. Məqsəd texnologiya transferi, yerli istehsal, yerli mühəndislərin prosesə cəlb olunması və müdafiə sənayesində öz istehsal bazasının genişləndirilməsidir”.
ASELSAN amili
Ekspert bu kontekstdə Türkiyənin ASELSAN şirkəti ilə əməkdaşlığın genişlənməsinə diqqət çəkir.
ASELSAN-ın istehsalı olan İHTAR da İLTER kimi antidron təhdidlərinə qarşı hazırlanmış sistemdir. İHTAR radar, radioelektron mübarizə, elektro-optik müşahidə və süni intellekt əsaslı idarəetmə imkanlarını vahid arxitekturaya birləşdirir.
Yusubzadə hesab edir ki, Azərbaycan ASELSAN sistemlərinin yerli istehsalı və texnologiya transferinə əsaslanan modelə üstünlük verərsə, eyni funksiyanı yerinə yetirən xarici sistemlərə ehtiyacın azalması təbiidir.
“İLTER və İHTAR eyni təhlükə kateqoriyasına – pilotsuz uçuş aparatlarına qarşı mübarizəyə xidmət edən sistemlərdir. Azərbaycan ASELSAN-la yerli istehsal və texnologiya transferinə əsaslanan daha geniş əməkdaşlığa keçirsə, eyni funksiyalı başqa sistemlərin ayrıca idxalına əvvəlki həcmdə ehtiyac qalmaya bilər”.
Bununla belə, açıq mənbələrdə Boğaziçi Savunma ilə bağlanmış konkret satınalma müqaviləsinin məhz İHTAR-a görə ləğv edildiyini təsdiqləyən rəsmi məlumat yoxdur. Hazırda təsdiqlənən fakt şirkətin Azərbaycan filialının ləğv prosesinə başlamasıdır.
ADEX-2026-dakı mühüm detal
Maraqlıdır ki, filialın ləğvi xəbəri “Boğaziçi Savunma”nın Azərbaycanla əməkdaşlığının tam dayandırılması anlamına gəlməyə də bilər.
Belə ki, cəmi bir neçə gün əvvəl – ADEX-2026 sərgisi çərçivəsində “Boğaziçi Savunma” ilə Azərbaycan tərəfi arasında ortaq fəaliyyət və yerli istehsalla bağlı sənədlər, həmçinin şirkətlə NOVASIS arasında RF əsaslı sistemlərin inkişafına dair memorandum imzalanıb.
Bu detal şirkətin hüquqi filial strukturunu bağlaması ilə Azərbaycan müdafiə bazarındakı fəaliyyətini tam dayandırmasının eyni anlayış olmadığını göstərir.
ADEX-2026 zamanı Türkiyə və Azərbaycan arasında müdafiə sənayesi üzrə elan edilən müqavilə və razılaşmaların ümumi dəyəri 500 milyon dolları ötüb. Paketə HÜRKUŞ-II təyyarələri, ALP-100 radarları, MIZRAK sursatları, ANTİDOT sistemləri və BARBAROS sahil müdafiə sistemi də daxildir.
“Azərbaycan artıq yalnız alıcı olmaq istəmir”
Yusubzadənin sözlərinə görə, ADEX-2026-da imzalanmış digər müqavilələr də Bakının yeni müdafiə sənayesi modelini göstərir.
ASELSAN, ASELSAN BAKÜ və NOVASIS arasında Naxçıvanda yeni istehsal müəssisəsinin yaradılması istiqamətində razılaşma əldə olunub. Layihənin LGK, TOLUN və KORKUT kimi sistemlərin istehsal texnologiyalarının Azərbaycana ötürülməsini nəzərdə tutduğu bildirilir.
“Bu, Azərbaycanın müdafiə sənayesinin gələcək istiqamətini göstərir. Azərbaycan artıq sadəcə alıcı olmaq istəmir. Texnologiya transferinin olduğu, məhsulun burada istehsal edildiyi, yerli mütəxəssislərin prosesə qoşulduğu model qurulur”.
Ekspert KORKUT layihəsinin də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıdığını düşünür:
“KORKUT kimi ASELSAN məhsullarının gələcəkdə ortaq istehsalı bu inteqrasiyanı daha da sürətləndirəcək. Yəni söhbət bir sistemin digər sistemlə əvəz edilməsindən daha çox, bütöv bir müdafiə sənayesi ekosisteminin Azərbaycanda formalaşdırılmasından gedir”.
Yusubzadə həmçinin İLTER sistemlərinin Azərbaycan üçün əvvəllər də əhəmiyyətli olduğunu vurğulayıb. Açıq mənbələr Boğaziçi Savunmanın İLTER sistemlərini 2023-cü ildə Azərbaycana tədarük etdiyini təsdiqləyir. Ekspertin sözlərinə görə bu sistemdən 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal antiterror əməliyyatlarında istifadə olunub.
Ekspert yekunda bildirir ki, filialın ləğvinə siyasi münasibətlər prizmasından deyil, Azərbaycan müdafiə sənayesinin idxaldan ortaq istehsal və texnologiya transferinə keçidi kontekstində baxmaq daha əsaslıdır.
