ÖZGÜR-DER-in Azərbaycanın İstanbuldakı konsulluğu qarşısında məktəblərdə geyim qaydalarına etiraz məqsədilə keçirdiyi aksiya Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri fonunda yeni müzakirələr yaradıb. Siyasi şərhçi Asif Nərimanlı hesab edir ki, məsələnin diqqətçəkən tərəfi məktəbli forması ilə bağlı mübahisədən daha çox, Azərbaycana qarşı əvvəllər İranın informasiya məkanında istifadə etdiyi tezislərin Türkiyədə də gündəmə gətirilməsidir.
MSNews.az xəbər verir ki, oktyabrın 3-də ÖZGÜR-DER-in çağırışı ilə Azərbaycanın İstanbuldakı Baş Konsulluğu qarşısında aksiya keçirilib. Aksiya iştirakçıları Azərbaycandakı yeni geyim qaydalarını “hicab qadağası” kimi təqdim ediblər.
Halbuki Azərbaycan Nazirlər Kabinetinin sentyabrın 21-də qəbul etdiyi qərarda konkret olaraq “hicab” sözü işlədilmir. Qərarda məktəbli formasının vahidliyini pozan və ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun olmayan digər geyim elementlərinin istifadəsinə yol verilmədiyi göstərilir. Bu səbəbdən qərarın mahiyyəti ətrafında müxtəlif şərhlər mövcuddur.
Nərimanlı isə hesab edir ki, əsas siyasi sual aksiyanın özündən daha genişdir:
“Burada diqqətçəkən əsas məqam İranın Azərbaycana qarşı istifadə etdiyi tezislərdən birinin Türkiyədə də gündəmə gətirilməsidir. Məktəblərdə vahid geyim formasının ‘hicab qadağası’ kimi təqdim olunması uzun müddətdir Azərbaycana qarşı təbliğatda istifadə edilən istiqamətlərdən biridir”.
Onun fikrincə, bu vəziyyət Türkiyədə son dövrdə Azərbaycana qarşı müxtəlif mövzular üzərindən yaranan kampaniyalarla birlikdə qiymətləndirildikdə əlavə suallar doğurur.
“İndi eyni məsələnin Türkiyədə də gündəmə gətirilməsi sual yaradır: aksiyanın təşkilində rəsmi Ankaranın rolu varmı?”
ÖZGÜR-DER faktoru
Aksiyanı təşkil edən ÖZGÜR-DER – Özgür Düşünce ve Eğitim Hakları Derneği – Türkiyədə islamçı ictimai təşkilatlardan biri kimi fəaliyyət göstərir. Təşkilat bundan əvvəl də Azərbaycan hökumətinə qarşı sərt aksiyalar keçirib. 2025-ci ilin mayında yenə Azərbaycanın İstanbuldakı konsulluğu qarşısında aksiya təşkil edərək Bakının İsraillə münasibətlərini kəskin ifadələrlə tənqid etmişdi.
Nərimanlı bu ardıcıllığın təsadüfi olmadığını düşünür.
“Vaxtilə SOCAR və Azərbaycanın İsraillə münasibətləri üzərindən aparılan kampaniyalarda fəal olan çevrələrin indi ‘hicab’ mövzusu ilə meydana çıxması həmin xəttin müxtəlif mövzular üzrə davam etdiyini göstərir”.
O, ÖZGÜR-DER-lə Türkiyədəki hakim siyasi dairələr və HÜDA PAR arasında ideoloji-siyasi yaxınlığın da diqqətdən kənarda saxlanmamalı olduğunu düşünür.
HÜDA PAR-ın 2023-cü il prezident seçkisində Rəcəb Tayyib Ərdoğanı dəstəklədiyi və parlament seçkilərində namizədlərinin AK Parti siyahılarından iştirak etdiyi rəsmi olaraq məlumdur. Dörd HÜDA PAR nümayəndəsi həmin seçkilərdə AK Parti siyahılarından parlamentə daxil olub.
Bununla belə, açıq mənbələr ÖZGÜR-DER-in AK Parti və ya HÜDA PAR tərəfindən idarə edildiyini, yaxud son aksiyanın Ankara tərəfindən təşkil edildiyini təsdiqləmir. ÖZGÜR-DER-in keçmiş açıqlamalarında özünün AK Partidən təşkilati baxımdan müstəqil olduğu vurğulanıb, eyni zamanda həm hakimiyyətə dəstək xarakterli, həm də onu tənqid edən mövqelərə rast gəlinir.
Nərimanlının mövqeyinə görə isə məsələ birbaşa təşkilati bağlılıqdan daha çox siyasi mühitlə bağlıdır:
“Rəsmi əlaqənin sənədlə sübut olunması başqa məsələdir. Əsas sual budur ki, Azərbaycana qarşı bu tip kampaniyaların ardıcıl şəkildə həyata keçirildiyi siyasi və informasiya mühiti niyə formalaşıb və niyə buna qarşı münasibət ortaya qoyulmur?”
“Azərbaycanın həyat tərzinə müdaxilə qəbuledilməzdir”
Nərimanlı Prezident İlham Əliyevin YAP-ın VIII Qurultayındakı son çıxışını da bu kontekstdə xatırladır.
Prezident həmin çıxışında Azərbaycanın daxili işlərinə və həyat tərzinə müdaxilə cəhdlərinə toxunaraq bildirib:
“Hərə otursun yerində, bizim işlərimizə qarışmasın, bizim həyat tərzimizə burnunu soxmasın və bizə yol göstərməsin. Hərə getsin öz xalqına, dövlətinə gün ağlasın”.
Bu fikirlər Prezidentin 2 oktyabr 2026-cı ildəki çıxışının rəsmi mətnində də yer alır.
Nərimanlı hesab edir ki, Azərbaycanda təhsil, dünyəvilik və cəmiyyətin həyat tərzi ilə bağlı məsələlər ilk növbədə ölkənin öz hüquqi və siyasi çərçivəsində həll edilməlidir.
“Türkiyədə Azərbaycana qarşı belə yanaşma nə müttəfiqlik münasibətlərinin ruhuna, nə də qardaşlıq anlayışına uyğundur. Azərbaycan cəmiyyətinin həyat tərzinin necə olacağına kənardan göstəriş vermək cəhdi qəbuledilməzdir”.
İranla eyni tezislərin səsləndirilməsi nə deməkdir?
Siyasi şərhçinin fikrincə, hadisənin ən həssas tərəflərindən biri Azərbaycana qarşı müxtəlif ölkələrdə eyni siyasi-dini arqumentlərin paralel şəkildə istifadə edilməsidir.
Nərimanlı bunu belə şərh edir:
“İkitərəfli münasibətlərdə problemlər, narazılıqlar və hətta ciddi fikir ayrılıqları ola bilər və bunları həll etmək mümkündür. Amma Türkiyədəki müəyyən qrupların üçüncü ölkələrin Azərbaycan əleyhinə istifadə etdiyi tezislərlə eyni istiqamətdə hərəkət etməsi artıq tamam başqa məsələdir”.
Onun fikrincə, Azərbaycana qarşı “İsrail”, “hicab”, dünyəvilik və digər mövzular üzərindən ardıcıl kampaniyaların aparılması Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinə ən çox ictimai rəy səviyyəsində zərər vurur.
“Bu proses davam etdikcə Azərbaycan cəmiyyətində belə bir sual güclənir: söhbət ayrı-ayrı radikal qrupların fəaliyyətindən gedir, yoxsa bu qrupların Azərbaycana qarşı ritorikasına siyasi şəkildə göz yumulur?”
Nərimanlı hesab edir ki, Bakı və Ankara arasında münasibətlərin strateji mahiyyəti belə proseslərə daha həssas yanaşma tələb edir.
“Azərbaycanla Türkiyə arasında yaranan istənilən problemi dialoqla həll etmək mümkündür. Lakin üçüncü qüvvələrin istifadə etdiyi tezislərin Türkiyə daxilindən Azərbaycana qarşı təzyiq vasitəsinə çevrilməsi münasibətlər baxımından sağlam yanaşma deyil”, – siyasi şərhçi vurğulayıb.
