ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının Nikolas Maduronun hakimiyyətdən kənarlaşdırılmasından sonra Venesuelanın qızıl sənayesini ABŞ bazarına açmaq planı ciddi problemlə üzləşib. “The New York Times”ın araşdırmasına görə, artıq ABŞ-a gətirilmiş yüz milyonlarla dollar dəyərində Venesuela qızılı emal müəssisələrinin onun mənşəyini təsdiqləməkdən çəkinməsi səbəbindən anbarlarda toxunulmaz vəziyyətdə qalıb.
MSNews.az xəbər verir ki, Tramp administrasiyası mart ayında Venesuela mənşəli qızılın ABŞ-a gətirilməsi, saxlanılması, emalı və sonradan satılmasına imkan verən xüsusi lisenziya verib. Maraqlıdır ki, lisenziya Venesuelanın dövlət qızıl şirkəti Minervenlə əməliyyatlara da icazə verir.
Minerven isə ABŞ tərəfindən hələ 2019-cu ildə sanksiyaya məruz qoyulmuşdu. Vaşinqton o zaman şirkətin fəaliyyətini korrupsiya, qanunsuz mədənçilik, ətraf mühitə zərər və Maduro hakimiyyətinin maliyyələşdirilməsi ilə əlaqələndirirdi.
Ağ Ev yeni siyasəti Venesuela qızılının cinayətkar qrupların və ABŞ-ın geosiyasi rəqiblərinin nəzarətindən çıxarılması, qanuni və daha şəffaf təchizat zəncirinin yaradılması cəhdi kimi təqdim edib.
Lakin “The New York Times” araşdırmasının nəticələri prosesin planlaşdırıldığı qədər sadə olmadığını göstərir.
Qızıl ABŞ-a çatıb, amma emal olunmur
Araşdırmaya görə, yüz milyonlarla dollar dəyərində qızıl hazırda ABŞ anbarlarında saxlanılır. Emal müəssisələrinin qarşısında əsas problem qızılın təchizat zəncirinin beynəlxalq standartlara uyğunluğunun təsdiqlənməsidir.
Qızılı emal etmək üçün onun cinayətkar qrupların maliyyələşdirilməsi, korrupsiya və ciddi ekoloji pozuntularla əlaqəsinin olmadığını müəyyənləşdirmək tələb olunur. NYT-nin məlumatına görə, bəzi emalçılar bu təminatı verə bilmədikləri üçün qızılı qəbul etmək istəmirlər.
İlk razılaşmalardan biri beynəlxalq əmtəə treyderi Trafigura ilə Minerven arasında bağlanıb. ABŞ Senatının Maliyyə Komitəsinin sənədlərində sövdələşmənin 650 kiloqramdan 1 tona qədər Venesuela qızılını əhatə etdiyi və ümumi dəyərinin yüz milyonlarla dollara çata biləcəyi göstərilib.
Problem isə qızılın çıxarıldığı ərazilərdə illərdir fəaliyyət göstərən silahlı cinayətkar strukturlardır.
Mədənçilər qızılın bir hissəsini cinayətkar qrupa verir
Araşdırmada əsas diqqət Venesuelanın Bolivar ştatında fəaliyyət göstərən “Tren de Guayana” qruplaşmasına yönəlib.
Müstəqil araşdırmalar bu təşkilatın “El Callao” və ətrafındakı qızıl mədənlərində mədənçilərdən pul və ya hasil edilən qızılın müəyyən hissəsini tələb etdiyini uzun müddətdir sənədləşdirir.
NYT araşdırması üçün danışan mədən sahibləri, briqada rəhbərləri və Minerven əməkdaşlarının məlumatına görə, bəzi mədənçilər fəaliyyətlərini davam etdirə bilmək üçün qruplaşmaya müntəzəm ödəniş edirlər. Bir briqada rəhbəri öz komandasının hasil etdiyi qızılın 20 faizinin hər ay “Tren de Guayana”ya verildiyini bildirib. Yerli mədən iqtisadiyyatında bu sistemin hətta “el sistema” adlandırıldığı qeyd olunur.
Bu isə ABŞ-a göndərilən qızılın ən azı bir hissəsinin hasilat mərhələsində cinayətkar strukturların gəlir əldə etdiyi təchizat zənciri ilə əlaqəli ola biləcəyi barədə ciddi suallar yaradır.
Bununla belə, bu məlumatlar NYT-nin araşdırmasına və yerli mənbələrin ifadələrinə əsaslanır; konkret qızıl külçələrinin cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlak olduğuna dair məhkəmə qərarı kimi təqdim edilə bilməz.
ABŞ şirkətinə 30 illik mədən hüququ
Məsələ yalnız artıq ABŞ-a gətirilən qızılla məhdudlaşmır.
Sentyabrın 16-da Nyu-Yorkda yerləşən “Heeney Capital” Venesuela hökuməti ilə Chocó qızıl layihəsinin işlənməsi üzrə 30 illik müqavilə imzalayıb. Şirkət layihəyə ilkin olaraq 1 milyard dollara qədər sərmayə yatırmağı planlaşdırır və hasil ediləcək qızılı ixrac etmək hüququ əldə edib. Layihə Mercuria Energy ilə birlikdə həyata keçiriləcək.
“Chocó” layihəsi Bolivar ştatının “El Callao” mədən rayonunda yerləşir — “Tren de Guayana”nın fəaliyyətinin sənədləşdirildiyi eyni bölgədə.
NYT araşdırması bu ərazidə çalışan bəzi podratçı və mədənçilərin də cinayətkar strukturlara ödəniş etməsi ilə bağlı məlumatlar əldə etdiyini bildirir. Bu isə yeni ABŞ investisiyalarının köhnə qeyri-qanuni mədən iqtisadiyyatından tam ayrılıb-ayrılmayacağı məsələsini gündəmə gətirir.
